Hece ölçüsü ve aruz ölçüsü , şiirde ritmi sağlamak için kullanılan tekniklerdir
Hece ölçüsü , dizelerdeki hecelerin sayıca eşit olması kuralına dayanır. Ağırlıklı olarak halk edebiyatında kullanılmıştır
Aruz ölçüsü ise dizelerdeki hecelerin kısalık, uzunluk ve orta uzunluk esasına bağlı olan bir ölçü sistemidir. Sonu ünlüyle biten heceler kısa (.) ile, ünsüz ile biten heceler ve aslında uzun olan heceler ise (-) ile gösterilir. Aruz ölçüsü ağırlıklı olarak divan edebiyatında kullanılmıştır
Bazı aruz kalıpları :
Bazı hece ölçüsü kalıpları :
11'li hece ölçüsü, genellikle koşma nazım biçiminde kullanılır. Ayrıca, 11'li hece ölçüsüyle yazılan şiir türleri arasında destan ve semai de bulunur. 11'li hece ölçüsü, Türk halk şiirinde yaygın olarak tercih edilir.
7'li hece ölçüsü ile yazılmış şiirlere bazı örnekler: Bu dağı aşam dedim: >Bu dağı aşam dedim Aşam dolaşam dedim Bir hayırsız yâr için Herkese paşam dedim. Giderim: >Giderim / yolum yaya 3+4=7’li hece ölçüsü. Cemâlin benzer aya: >Cemâlin / benzer aya Eridim / hayal oldum Günleri / saya saya. Dokuz ay koynunda gezdirdi beni: >Dokuz ay koynunda gezdirdi beni Ne cefalar çekti ne etti Anam Acı tatlı zahmetime katlandı Uçurdu yuvadan yürüttü Anam. 7'li hece ölçüsü ile yazılmış daha fazla şiir örneği için derskonum.com sitesi ziyaret edilebilir.
5'li hece ölçüsünü kimin bulduğu hakkında bilgi bulunamadı. Ancak, 5 Hececiler olarak bilinen şairler grubu, Türk edebiyatında hece ölçüsünü benimseyen ve bu ölçüyü modern bir şekilde kullanan şairlerden oluşur. 5 Hececiler'in önde gelen temsilcileri: Orhan Seyfi Orhon; Enis Behiç Koryürek; Halit Fahri Ozansoy; Yusuf Ziya Ortaç; Faruk Nafiz Çamlıbel.
5'li hece ölçüsü, bir şiirin her dizesinde 5 hece bulunması esasına dayanan bir vezin türüdür. 5'li hece ölçüsünde yaygın olarak kullanılan duraklar şunlardır: 3 + 2; 2 + 3. Örnek bir 5'li hece ölçüsü: > Annesi / azabın > Sonsuzluk / şarkısı > Annesi / azabın > Ruhumun / tıpkısı. Necip Fazıl Kısakürek'e ait olan bu dörtlükte her dizede 6 hece kullanılmıştır ve dizeler 3 + 3 şeklinde tam ikiye bölünmüştür.
7'li hece ölçüsü, şiirde her dizedeki hece sayısının 7 olması anlamına gelir. Özellikleri: Hecelerin açık veya kapalı olması önemli değildir, önemli olan dizelerdeki hece sayısının aynı olmasıdır. Hece ölçüsüyle yazılmış her şiirin durak noktası olması zorunlu değildir, duraksız şiirler de vardır. En çok kullanılan hece kalıpları arasında 7'li hece ölçüsü de bulunur. Kullanım Alanları: 7'li hece ölçüsü, genellikle manilerde kullanılır.
11'li hece ölçüsü dörtlük nazım birimi, koşma olarak adlandırılır. Koşma, aşık edebiyatında en çok sevilen ve kullanılan nazım şeklidir. Koşmanın özellikleri: Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır. 11’li hece ölçüsüyle (6+5 ya da 4+4+3 duraklı olarak) yazılır/söylenir. Uyak düzeni abab cccb dddb... şeklindedir. İlk dörtlüğün uyak düzeni xbxb ya da aaab şeklinde de olabilir. Koşmalar genellikle lirik konularda söylenir. Koşmalar konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt gibi nazım türlerini içerir. Karşılıklı konuşma (dedim-dedi) biçiminde olan koşmalar da vardır. Ziyadeli koşmalara ayaklı koşma denir.
Aruz ve hece ölçüsünü bulmak için şu adımlar izlenir: 1. Hecelerin Uzun ve Kısa Olarak Ayrılması: - Açık (kısa) heceler nokta (.) ile, kapalı (uzun) heceler ise çizgi (-) ile gösterilir. - Uzun sesli bulunan heceler, ister sesli ister sessiz harfle bitsin, kapalı hece olarak değerlendirilir. 2. Medli Hecelerin Kontrolü: - Medli (bir buçuk hece) olup olmayacağı kontrol edilir. 3. Hecelerin Karşılıklı Kontrolü: - Açık-kısa ve kapalı-uzun hecelerin karşılıklı olup olmadığına bakılır. 4. Ulama ve İmale: - Ulama (vasl) ve imale (uzun veya kısa okuma) yapılır. 5. Tef'ile Sayısının Belirlenmesi: - Tef'ile sayısı belirlenir. 6. Yeni Aruz Kalıbının Kontrolü: - Yeni aruz kalıbının uyumlu olup olmadığına dikkat edilir. Hece ölçüsünü bulmak için ise hecelerin sayısına bakılır. Aruz ve hece ölçüsünü bulmak için daha detaylı bilgiye aşağıdaki kaynaklardan ulaşılabilir: turkedebiyati.org; youtube.com; webtekno.com; tr.wikipedia.org; hurriyet.com.tr.
Kültür ve Sanat
Hangi ülkenin bayrağı neden ters?
Hamitoğulları hangi Türk boyundandır?
Halil Paşa hangi padişah döneminde yaşadı?
Hayalperest ütopya ne demek?
Hitit sanatı özellikleri nelerdir?
Hasır ve Trabzon hasırı aynı mı?
Harry Potter ve Ateş Kadehi'nde neler oldu?
Halk şiirinin 3 ana türü nedir?
Halk müziğinde en çok hangi makam kullanılır?
Harry Potter'ın en son kitabı Lanetli Çocuk mu?
Hepimiz gökyüzü olmak istedik 2 ve 2,5 kaç kitap?
Hatırla Sevgili'nin bestesi kime ait?
Hozali Gelin hangi yöreye ait?
Hangi renk papatya neyi temsil eder?
Hasretinle Yandı Gönlüm hangi versiyon daha iyi?
Hindistan'ın tarihi yerleri nelerdir?
Harikalar Diyarında neler var?
Gürcistan'da kadınlar nasıl giyinir?
Hastane Önü İncir Ağacı hangi yöreye ait?
Güzelliğin On Para Etmez şiirinin teması nedir?
Herekenin eski kalesi nerede?
Hareketli müzik türleri nelerdir?
Hekimoğlu hangi yöreye ait ve hikayesi?
Hangi ülkelerde selamlaşma farklıdır?
Hangi anime ile başlamalıyım?
Hazar Ergüçlü hangi video ile ünlü oldu?
Harbiye'de hangi müze var?
Harry Potter ve Lanetli Çocuk'ta hangi karakterler var?
Hareketli Kürtçe müziklere ne denir?
Hayatta her şey var ne zaman başlayacak?
Hangi isyanlar Kuvayı Milliye tarafından bastırılmıştır?
Güzellik tanrıçası kimdir?
Herakles'in hikayesi nedir?
Halk edebiyatı nazım biçimleri nelerdir?
Hera'nın en büyük düşmanı kim?
HotWheels boyama sayfası nasıl yapılır?
Hangi türkülerin gerçek hikayesi vardır?
Haksızlık ile ilgili özlü söz nedir?
Hece ölçüsü ve aruz ölçüsü nedir?
Haşmetlü kime denir?